Një veprim i pazakontë ka tërhequr vëmendje ndërkombëtare në Uashington, ku udhëheqësja e opozitës venezueliane, Maria Corina Machado, ia dorëzoi medaljen e saj të Çmimit Nobel për Paqen presidentit amerikan Donald Trump, gjatë një takimi në Shtëpinë e Bardhë. Ajo e cilësoi këtë veprim si një shenjë vlerësimi për, siç u shpreh, “angazhimin e tij unik ndaj lirisë”.
Machado është shpërblyer me Çmimin Nobel për Paqen 2025 për rolin e saj në udhëheqjen e lëvizjes opozitare në Venezuelë, në rrethana represive nën regjimin e Nicolas Maduro, veçanërisht gjatë zgjedhjeve presidenciale të vitit 2023.
Ndërkohë, më 3 janar, Trump urdhëroi një operacion të shpejtë ushtarak amerikan që çoi në kapjen e Maduros. Ish-udhëheqësi venezuelian dhe bashkëshortja e tij aktualisht përballen me akuza për trafikim droge në New York.
“I dorëzova presidentit të Shteteve të Bashkuara medaljen, Çmimin Nobel për Paqen”, u tha Machado gazetarëve teksa largohej nga Shtëpia e Bardhë.
Trump konfirmoi përmes rrjeteve sociale se Machado ia kishte lënë medaljen për ta mbajtur, duke e quajtur takim me të një nder të veçantë.
“Ajo është një grua e mrekullueshme që ka kaluar kaq shumë. Maria më dha Çmimin e saj Nobel për Paqen për punën që kam bërë”, tha Trump.
“Një gjest kaq i mrekullueshëm respekti të ndërsjellë. Faleminderit Maria”, shtoi ai.
Ky veprim shënon një rast të rrallë kur një laureat i gjallë ndahet nga medalja menjëherë pas marrjes së saj. Megjithatë, sipas rregullave të Fondacionit Nobel dhe testamentit të Alfred Nobelit, ndonëse medalja fizike mund të dhurohet, shitet apo nxirret në ankand, titulli i Çmimit Nobel i përket vetëm fituesit dhe nuk mund të transferohet ligjërisht te një person tjetër.
Historia njeh edhe raste të tjera të ngjashme. Disa laureatë kanë dhuruar ose shitur medaljet e tyre për arsye humanitare apo politike, me motivime të ndryshme.
Gazetari rus Dmitry Muratov, fitues i Çmimit Nobel për Paqen 2021, e nxori medaljen e tij në ankand në vitin 2022 për një shumë rekord prej 103.5 milionë dollarësh, të cilat u dhuruan për fëmijët refugjatë ukrainas pas agresionit rus në Ukrainë.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, medaljet e disa laureatëve u shitën ose u shkrinë për të shmangur rënien e tyre në duart e nazistëve, ndërsa më pas u rimodeluan dhe iu kthyen familjeve përkatëse.
Ka pasur edhe raste të diskutueshme, si ai i shkrimtarit norvegjez Knut Hamsun, i cili ia kishte dhuruar medaljen e tij Joseph Goebbelsit, gjë që shkatërroi reputacionin e tij pas luftës.
Një tjetër rast i bujshëm është ai i James D. Watson, i cili shiti medaljen e tij në vitin 2014 mes polemikave, për shkak të deklaratave kontroverse mbi racën dhe inteligjencën. Medalja më pas iu ble nga një miliarder rus, i cili ia riktheu shkencëtarit.
Përveç dhurimit të medaljeve, shumë laureatë kanë zgjedhur të dhurojnë paratë e çmimit. Albert Einstein ia la shpërblimin familjes së tij, Nënë Tereza kërkoi që fondet e ceremonisë t’u jepeshin të varfërve, ndërsa laureatë të tjerë i kanë investuar paratë në shkencë, humanizëm dhe restaurim kulturor.
Aktualisht, Çmimi Nobel përfshin edhe një shpërblim financiar prej 11 milionë kronash suedeze, rreth një milion euro, shifër që ka ndryshuar ndër vite.
