Shumica prej nesh mendojnë se ftohja nis në momentin kur virusi hyn në trup. Por kërkimet më të reja sugjerojnë se gjithçka vendoset shumë më herët – në sekondat dhe orët e para kur organizmi përballet me të.
Një studim i ri shkencor tregon se diferenca mes një personi që sëmuret dhe një tjetri që nuk shfaq asnjë simptomë, mund të varet nga shpejtësia dhe fuqia e reagimit fillestar të trupit, pikërisht në mukozën e hundës, aty ku virusi përballet për herë të parë me sistemin tonë mbrojtës.
Sipas studiuesve, mbrojtja e hershme dhe e lindur e qelizave të mukozës së hundës është faktor kyç për të përcaktuar nëse infeksioni do të ndalet në fazën fillestare apo do të zhvillohet në një ftohje të zakonshme me të gjitha simptomat karakteristike.
Kur rinovirusi, shkaktari më i shpeshtë i ftohjes së zakonshme, depërton në mukozën e hundës, qelizat nuk qëndrojnë pasive. Ato reagojnë pothuajse menjëherë duke komunikuar mes tyre dhe duke aktivizuar mekanizma të shumtë mbrojtës për të kufizuar përhapjen e virusit. Studiuesit nga Universiteti Yale zbuluan se pikërisht ky reagim i shpejtë dhe i koordinuar mund të jetë dallimi kryesor mes atyre që nuk sëmuren fare dhe atyre që zhvillojnë simptoma të theksuara.
Për të studiuar fazat më të hershme të infeksionit, shkencëtarët krijuan në laborator një model të avancuar të mukozës së hundës njerëzore. Duke përdorur qeliza burimore të hundës, gjatë disa javëve ata zhvilluan një ind që imiton me saktësi të lartë strukturën dhe funksionin e mukozës natyrore të rrugëve të frymëmarrjes.
Në këtë model u formuan qeliza që prodhojnë mukus, si dhe qeliza me qimeza mikroskopike që ndihmojnë në largimin e mukusit dhe grimcave të dëmshme. Kjo metodë u mundësoi studiuesve të vëzhgonin në kohë reale reagimin e mijëra qelizave njëkohësisht ndaj infektimit me rinovirus.
Elementi qendror i kësaj mbrojtjeje të hershme janë interferonët – proteina që prodhohen nga qelizat si përgjigje ndaj infeksioneve virale. Roli i tyre është të pengojnë hyrjen e virusit në qeliza dhe të kufizojnë shumimin e tij. Kur qelizat e hundës e identifikojnë shpejt praninë e rinovirusit, ato çlirojnë interferonë që aktivizojnë mekanizma antiviralë jo vetëm në qelizat e infektuara, por edhe në ato përreth që janë ende të shëndetshme. Kështu krijohet një “brez” mbrojtës që e vështirëson ndjeshëm përhapjen e virusit.
Në rastet kur ky reagim nis herët dhe është mjaftueshëm i fuqishëm, infeksioni mund të ndalet përpara se të shfaqen simptomat. Por kur përgjigjja është e vonuar ose e dobësuar, virusi fiton kohë për t’u përhapur, duke dëmtuar qelizat dhe duke nxitur procese inflamatore që çojnë në shfaqjen e simptomave të ftohjes.
Eksperimentet treguan se kur përgjigjja e interferonëve bllokohej në mënyrë të qëllimshme, rinovirusi përhapej shumë më shpejt në ind, duke shkaktuar dëmtime të theksuara qelizore. Ky rezultat e forcon përfundimin se reagimi i hershëm antiviral është vendimtar për frenimin e infeksionit.
Studimi vuri re gjithashtu se, pasi virusi është shumuar ndjeshëm, aktivizohen mekanizma të tjerë mbrojtës që rrisin prodhimin e mukusit dhe sinjalet inflamatore. Edhe pse këto procese janë pjesë e mbrojtjes natyrore, ato mund të kontribuojnë në bllokimin e hundës dhe inflamacionin e rrugëve të frymëmarrjes.
Tek personat me astmë ose me sëmundje kronike të mushkërive, këto reagime mund të përkeqësojnë ndjeshëm frymëmarrjen. Pikërisht këta mekanizma po shihen si objektiva të mundshëm për zhvillimin e terapive të reja, të cilat synojnë lehtësimin e simptomave pa dobësuar mbrojtjen natyrore antivirale të organizmit.
Në fund, studiuesit theksojnë se ashpërsia e sëmundjes nuk përcaktohet vetëm nga vetitë e virusit, por në masë të madhe nga mënyra se si trupi ynë reagon në fazën më të hershme të përballjes me të.
