Shkrimtari Jorge Luis Borges ka thënë dikur: “Gjithmonë e kam imagjinuar parajsën si një lloj biblioteke.” Kjo thënie përshkruan më së miri mënyrën se si shumë njerëz e shohin botën e librave dhe hapësirat ku ato ruhen.
Bibliotekat nuk janë vetëm vende ku ruhen libra, por edhe hapësira që nxisin dijen, reflektimin dhe zbulimin e ideve të reja. Arkitektura e tyre, qetësia dhe atmosfera e veçantë krijojnë një ambient ku leximi dhe studimi bëhen përvoja të veçanta.
Në shumicën e bibliotekave të mëdha, në qendër ndodhet salla e leximit: tavolina të gjata prej druri, rafte të larta me libra dhe një ambient i qetë që ndihmon përqendrimin. Drita natyrale gjatë ditës dhe llambat e leximit në mbrëmje krijojnë një atmosferë të veçantë, ku heshtja shndërrohet në një hapësirë për mendim dhe mësim.
Këto janë dhjetë nga bibliotekat më të jashtëzakonshme në botë që ia vlen të vizitohen:
1. Biblioteka e Celsusit – Efes, Turqi (rreth vitit 110 pas Krishtit)
Sot nuk kanë mbetur libra apo salla leximi, por fasada madhështore e kësaj biblioteke romake është një nga ndërtesat më mbresëlënëse në qytetin antik të Efes. Ajo u ndërtua në fillim të shekullit II në nder të Tiberius Celsus dhe dikur mbante rreth 12,000 rrotulla. Biblioteka u shkatërrua nga një zjarr në vitin 262 dhe më vonë nga një tërmet, por rindërtimi i saj tregon madhështinë që kishte dikur.
2. Biblioteka Apostolike e Vatikanit – Vatikan (1475)
Kjo është një nga bibliotekat më të rëndësishme në botë për studiuesit. Koleksioni i saj filloi të organizohej nga Papa Nikolla V dhe përmban rreth dy milionë libra dhe dorëshkrime. Ndër më të rëndësishmit është Codex Vaticanus, një nga tekstet më të hershme të Biblës. Ndërtesa aktuale u ndërtua në fund të shekullit XVI dhe përfshin Sallën Sistine, të zbukuruar me afreske të mrekullueshme.
3. Biblioteka e El Escorial – Spanjë (1563)
Kjo bibliotekë ndodhet në manastirin e madh El Escorial, i ndërtuar nga mbreti Filipi II i Spanjës pranë Madrid. Salla kryesore e bibliotekës është rreth 55 metra e gjatë dhe ndriçohet nga dritare të mëdha. Tavani është i zbukuruar me afreske që paraqesin shtatë artet liberale. Biblioteka ruan më shumë se 40,000 libra dhe një koleksion shumë të pasur dorëshkrimesh në latinisht, greqisht dhe hebraisht.
4. Biblioteka Wren – Trinity College, Cambridge (1676)
Kjo bibliotekë është projektuar nga arkitekti i famshëm Christopher Wren dhe është një nga më të bukurat në Britani. Ndërtesa ndodhet mbi një kolonadë dhe ka dritare të mëdha që shohin nga oborri dhe lumi Cam. Brenda saj gjenden shumë thesare, përfshirë një fletore të Isaac Newton dhe dorëshkrimin origjinal të “Winnie the Pooh”.
5. Biblioteka e Trinity College – Dublin, Irlandë (1733)
Salla e famshme “Long Room” është një nga hapësirat më të njohura bibliotekare në botë. Çdo vit mbi një milion vizitorë vijnë për ta parë. Salla është rreth 65 metra e gjatë dhe ka rafte druri në dy kate që zakonisht mbajnë rreth 200,000 libra. Biblioteka është gjithashtu shtëpia e dorëshkrimit të famshëm mesjetar Book of Kells.
6. Kabineti mbretëror portugez i leximit – Rio de Janeiro, Brazil (1887)
Edhe pse Rio de Janeiro njihet për plazhet, ai ka edhe një nga bibliotekat më të bukura të botës. Ajo u themelua nga emigrantë portugezë që donin të ruanin kulturën e tyre. Ndërtesa është ndërtuar në stilin Manuelin dhe brenda ka një sallë leximi spektakolare me tri kate rafte librash dhe një tavan me xham të ngjyrosur. Biblioteka ka rreth 400,000 libra dhe dorëshkrime të rralla.
7. Biblioteka Sainte-Geneviève – Paris, Francë (1851)
Kjo bibliotekë lidhet me universitetin Sorbonne University dhe është e famshme për sallën e saj të leximit me harqe prej hekuri. Ajo kombinon arkitekturën industriale të shekullit XIX me një ambient studimi shumë elegant. Biblioteka ruan rreth dy milionë libra dhe dorëshkrime, përfshirë një Bibël të shekullit XII.
8. Biblioteka George Peabody – Baltimore, SHBA (1878)
Filantropi George Peabody financoi krijimin e kësaj biblioteke për përdorim publik. Ajo është e famshme për arkitekturën e saj të brendshme: një atrium i madh me pesë kate ballkonesh prej hekuri të mbushura me libra. Drita hyn nga një tavan xhami, duke krijuar një hapësirë shumë mbresëlënëse.
9. Biblioteka Rampur Raza – Uttar Pradesh, Indi (1904)
Kjo bibliotekë duket më shumë si një pallat, sepse dikur ishte rezidencë mbretërore. Ajo përmban një koleksion të madh librash dhe dorëshkrimesh të kulturës indo-islamike. Në koleksion gjenden dorëshkrime të rralla, kaligrafi islame, miniatura dhe libra në shumë gjuhë si arabisht, persisht, sanskritisht, hindi dhe urdu.
10. Biblioteka Tianjin Binhai – Tianjin, Kinë (2017)
Kjo bibliotekë moderne duket si një ndërtesë futuriste në Tianjin. Ajo është projektuar nga një studio arkitekture holandeze dhe teorikisht mund të mbajë deri në 1.2 milion libra. Raftet ndjekin forma të lakuara që krijojnë një pamje shumë të veçantë, duke e bërë ndërtesën të duket si një “tru” gjigant arkitektonik. Aktualisht biblioteka ka rreth 200,000 libra dhe është bërë një nga bibliotekat më të fotografuara në botë.
Këto biblioteka dëshmojnë se librat dhe arkitektura mund të bashkohen për të krijuar hapësira të jashtëzakonshme. Qoftë në një qytet antik si Efesi apo në një ndërtesë moderne në Kinë, bibliotekat vazhdojnë të mbeten vende ku ruhet dija dhe ku njerëzit frymëzohen për të zbuluar më shumë.
