Një studim i ri ka rikthyer vëmendjen te një nga ngjarjet më vendimtare në historinë e planetit tonë: përplasja gjigante që çoi në formimin e Tokës dhe Hënës. Sipas hulumtimeve të fundit, objekti i njohur si Theia – trupi qiellor që u përplas me proto-Tokën rreth 4.5 miliardë vjet më parë – duket se ka origjinë shumë më afër Diellit sesa besohej deri tani.
Sipas skenarit të njohur, Theia, me madhësi të përafërt me Marsin, u përplas me Tokën e hershme duke krijuar një masë të shkrirë metali dhe shkëmbi, nga e cila më vonë u formuan Toka moderne dhe Hëna. Pyetja që ka munduar shkencëtarët prej vitesh është prej nga vinte Theia – dhe tani, studimi i ri jep një përgjigje që sfidon të gjitha pritjet.
Hulumtimi i kryer nga shkencëtarë të Institutit Max Planck dhe Universitetit të Çikagos sugjeron se Theia dhe proto-Toka kanë qenë fqinje në sistemin e hershëm diellor. Madje, analiza tregon se Theia është formuar edhe më pranë Diellit sesa materiali kryesor i Tokës.
Në bazë të raporteve të izotopeve të analizuar nga mostrat e Tokës, Hënës dhe meteoritëve, shkencëtarët arritën të gjurmonin “nënshkrimin kimik” të këtij trupi. Kozmokimisti Thorsten Kleine shpjegon se përbërja e një trupi ruan historinë e krijimit të tij, përfshirë vendin e origjinës.
Ndërsa planeti i hershëm ftohej, metalet si hekuri dhe molibdeni u zhytën në bërthamë, ndërsa elementë të tjerë mbetën në mantel. Prandaj, hekuri që gjendet sot në mantelin e Tokës besohet të jetë shtuar më vonë – pikërisht përmes ndikimit të Theias.
Për të zbuluar se nga vinte ky material, studiuesit krahasuan raportet izotopike te meteoritët nga pjesë të ndryshme të sistemit diellor. Meteoritët e sistemit të brendshëm dallohen qartë nga ata të sistemit të jashtëm, dhe ky krahasim u bë çelësi për të gjetur gjurmët e Theias.
Edhe pse kimia e Hënës përputhet kryesisht me atë të Tokës, disa dallime izotopike zbuluan një nënshkrim të panjohur më herët – një “shenjë” e qartë e materialit të Theias. Analiza tregon se raportet izotopike të saj nuk përputhen plotësisht me blloqet ndërtuese të Tokës, por megjithatë tregojnë se Theia është formuar në të njëjtën lagje kozmike.
Autori kryesor i studimit, gjeoshkencëtari Timo Hopp, thekson se të dy trupat – Toka dhe Theia – me gjasë janë zhvilluar pranë njëra-tjetrës në sistemin e brendshëm diellor. Përplasja mes tyre jo vetëm që formoi Hënën, por edhe përcaktoi evolucionin e mëvonshëm të Tokës.
Pasojat e atij ndikimi vazhdojnë të shihen edhe sot: Hëna po largohet gradualisht nga Toka me rreth 3.8 centimetra në vit. Studimi i plotë është publikuar në revistën shkencore Science. /Gjurmuesi/
